Orkest als Laboratorium: Schumann

Johannes Leertouwer onderzoekt Schumanns Vierde Symfonie en Celloconcert op negentiende-eeuwse wijze

Het concert met Schumanns Vierde Symfonie en het Celloconcert vormt het sluitstuk van een reeks jaarlijkse Schumann-concerten die Johannes Leertouwer gaf als vervolg op zijn opzienbarende Brahmsproject, waarmee hij in januari 2023 promoveerde aan de Universiteit Leiden.

Leertouwers benadering van de symfonieën van Schumann is gebaseerd op zijn onderzoek naar de negentiende-eeuwse uitvoeringspraktijk. Net als andere vooraanstaande internationale experts, zoals professor Clive Brown, constateerde hij dat de manier van musiceren in de negentiende eeuw werd gekenmerkt door een grote mate van flexibiliteit, met ingrijpende gevolgen voor de omgang met tempo, ritmiek en klank. Die negentiende-eeuwse flexibiliteit is in de twintigste eeuw vervangen door een streven naar gelijkmatigheid. Leertouwer maakt een flexibele omgang met ritme en tempo, maar ook andere stijlmiddelen zoals portamento (glijtonen), tot de kern van zijn benadering van het negentiende-eeuwse repertoire, in een poging terug te keren naar een esthetiek van vóór het twintigste-eeuwse modernisme. Hij richt het orkest in als een laboratorium waarin vergeten of in onbruik geraakte stijlmiddelen opnieuw worden onderzocht en tot klinken worden gebracht, wat leidt tot een nieuwe ervaring van oud en vertrouwd repertoire.

Van Schumanns Vierde Symfonie brengt Leertouwer met zijn orkest de vroege versie uit 1841, omdat het stemmenweefsel hierin transparanter is en de orkestratie minder dik dan in de latere gereviseerde uitgave. Voor de pauze klinkt het schitterende Celloconcert, gespeeld door de jonge Italiaanse cellist Stefano Bruno. Schumanns Celloconcert heeft een poëtische schoonheid en geldt door de combinatie van intimiteit en zangerigheid als een van de meest geliefde soloconcerten uit het repertoire.